As intensas choivas e os temporais de principios de 2026 reduciron a salinidade da ría de Noia. Esta baixada provocou unha elevada mortaldade de bivalvos nos bancos marisqueiros e obrigou a cancelar a campaña de primavera para centrar os esforzos na recuperación da ría, con traballos de sementeira, limpeza e coidado dos bancos. Pero este verán, a subida da temperatura da auga volveu poñer o foco nos efectos que os cambios ambientais poden ter na ría.
Como afecta o clima ao Berberecho de Noia? A salinidade e a temperatura da auga, xunto coa intensidade e a duración destes cambios, poden afectar o seu crecemento e mesmo a súa supervivencia.
Por que a chuvia cambia a salinidade da ría
Cando chove de forma intensa ou durante moitos días, aumenta o caudal dos ríos e regatos que desembocan na ría. Esta entrada de auga doce reduce a salinidade, especialmente nas zonas interiores e próximas ás desembocaduras.
Na ría de Muros-Noia, unha parte importante desa auga chega a través do río Tambre. Foi o que sucedeu a principios de 2026: tras semanas de choivas e temporais, a salinidade baixou de forma acusada e produciuse unha elevada mortaldade de berberechos e outros bivalvos nos bancos marisqueiros.
O Cerastoderma edule está adaptado ás variacións de salinidade propias dos estuarios. Pero, ante unha baixada intensa, pode pechar as valvas e reducir a súa actividade para manter o equilibrio interno. Esta resposta só é efectiva durante un tempo limitado.
Mentres permanece pechado, diminúe a filtración e, con ela, a captación de alimento e o intercambio coa auga. Se as condicións desfavorables se prolongan, o berberecho consome as súas reservas e aumenta o risco de mortalidade. A súa capacidade de resistencia non é igual en todos os exemplares: depende da idade, do estado fisiolóxico, da aclimatación e da rapidez coa que cambia o medio.
O efecto das temperaturas elevadas
Pero non só as intensas choivas poden afectar ao berberecho, tamén as altas temperaturas.
É un animal ectotermo, polo que a súa actividade fisiolóxica depende da temperatura ambiental. O aumento da temperatura acelera o metabolismo e incrementa a demanda de enerxía e osíxeno. Ao mesmo tempo, a auga quente pode conter menos osíxeno disolto.
Se a calor supera determinados límites ou se mantén durante moito tempo, pode reducir as reservas, alterar a actividade e debilitar o organismo.
Este verán, unha boia situada na ría de Muros-Noia chegou a rexistrar 22,15 °C, superando o máximo histórico anterior de 21,9 °C. Trátase dun valor anómalo, que demostra a importancia de estar atentos aos cambios climáticos, pero ata o momento non hai evidencias de que este episodio afectase aos bancos marisqueiros.
Pódense previr ou reducir estes efectos?
Desde a xestión marisqueira non se poden evitar as choivas intensas nin controlar a temperatura da ría. Tampouco existe unha medida que protexa por completo o berberecho ante unha baixada extrema de salinidade ou un episodio prolongado de calor. O que si se pode facer é vixiar as condicións ambientais, reducir a presión sobre os bancos e actuar para favorecer a súa recuperación.
O seguimento continuo da temperatura e da salinidade permite detectar cambios anómalos e coñecer a súa duración. Esta información, xunto coas mostraxes nos bancos, axuda a avaliar o estado do recurso e a tomar decisións adaptadas a cada zona.
Cando se produce unha mortalidade elevada, unha das principais medidas é suspender temporalmente a extracción. Así se protexen os exemplares que sobreviviron e dáselles tempo aos bancos para recuperarse de maneira natural. Foi a decisión adoptada en Noia tras os episodios de baixa salinidade de principios de 2026.
A recuperación tamén pode apoiarse con traballos de limpeza, retirada de algas e cunchas, acondicionamento do substrato, rareos, traslados ou sementeiras. Estas actuacións non evitan un novo episodio de chuvia ou calor, pero contribúen a recuperar o hábitat e a capacidade produtiva dos bancos. Por iso, a prevención pasa sobre todo polo seguimento, a xestión prudente do recurso e unha resposta rápida baseada en criterios técnicos.
Xestión do encoro do Tambre
Na ría de Muros-Noia, a prevención tamén pasa por mellorar a coordinación na xestión do encoro do Tambre. Durante os episodios de chuvia intensa, a liberación de auga do encoro súmase ao aumento natural do caudal do río e incrementa a chegada de auga doce á ría.
Por iso, as confrarías reclaman un protocolo que teña en conta as previsións de chuvia, o estado do encoro e as mareas. A proposta do sector é que, salvo en situacións de emerxencia, as comportas se abran en preamar para reducir o impacto sobre a salinidade dos bancos marisqueiros.
Esta medida non evitaría os episodios extremos nin eliminaría por completo o risco de mortalidade, pero podería reducir as baixadas bruscas de salinidade. Para aplicala sería necesaria unha coordinación estable entre a empresa responsable do encoro, as administracións e o sector marisqueiro.
